Mỗi mùa tuyển sinh, nhiều học sinh và phụ huynh băn khoăn có nên chọn ngành ngôn ngữ, biên phiên dịch khi máy dịch ngày càng giỏi. Câu hỏi này hoàn toàn chính đáng. Công cụ dịch hiện nay có thể dịch một văn bản dài trong vài giây, dịch hội thoại trực tiếp và đọc chữ qua camera. Vậy người làm biên phiên dịch sẽ đi về đâu? Bài viết nhìn nhận vấn đề từ nhiều phía để bạn có quyết định tỉnh táo hơn.
Những gì máy đã làm tốt
Không thể phủ nhận dịch máy đã thay đổi rất nhiều công việc. Các văn bản thông dụng như email, tin tức, mô tả sản phẩm, tài liệu hướng dẫn đơn giản giờ có thể dịch máy với chất lượng chấp nhận được. Doanh nghiệp nhỏ, cá nhân và học sinh dùng GG Dịch hay các công cụ tương tự hằng ngày cho những nhu cầu này mà không cần thuê người dịch.
Điều đó có nghĩa là những công việc dịch đơn giản, lặp lại, giá trị thấp đang giảm dần. Người làm nghề nếu chỉ dừng ở mức dịch đúng chữ sẽ gặp khó khăn thật sự.
Những gì máy vẫn chưa làm được
Tuy vậy, có nhiều loại công việc mà dịch máy chưa đáp ứng được, hoặc đáp ứng nhưng không ai dám chịu trách nhiệm:
- Văn bản pháp lý, hợp đồng, hồ sơ tố tụng: một chữ sai có thể dẫn đến hậu quả pháp lý.
- Tài liệu y khoa, dược phẩm, kỹ thuật an toàn: sai sót ảnh hưởng đến sức khỏe và tính mạng.
- Phiên dịch hội nghị, đàm phán, ngoại giao: cần hiểu ngữ cảnh, văn hóa, thái độ và ẩn ý của các bên.
- Dịch văn học, marketing, kịch bản phim: cần sáng tạo, giữ giọng văn và cảm xúc.
- Bản dịch có giá trị pháp lý cần người dịch ký tên chịu trách nhiệm.
Bài viết AI có thay thế phiên dịch được không phân tích khá kỹ giới hạn của AI trong từng tình huống cụ thể, rất đáng đọc với ai đang cân nhắc theo nghề.
Vai trò mới của người dịch
Thay vì bị thay thế hoàn toàn, nhiều người làm nghề đang chuyển sang vai trò mới. Một trong số đó là biên tập bản dịch máy: máy dịch bản nháp, người dịch rà soát, chỉnh sửa và chịu trách nhiệm chất lượng cuối cùng. Công việc này đòi hỏi năng lực ngôn ngữ cao hơn, vì người biên tập phải nhận ra những lỗi tinh vi mà máy tạo ra.
Ngoài ra còn có các vai trò như bản địa hóa phần mềm và trò chơi, quản lý thuật ngữ cho doanh nghiệp, kiểm định chất lượng dữ liệu ngôn ngữ cho các hệ thống AI, hay tư vấn giao tiếp đa văn hóa.
Người học ngành ngôn ngữ nên chuẩn bị gì
Nếu bạn vẫn yêu thích ngôn ngữ và muốn theo nghề, hãy chuẩn bị theo hướng:
- Thành thạo ít nhất một lĩnh vực chuyên môn như luật, y, tài chính, công nghệ, để trở thành người dịch chuyên ngành.
- Biết sử dụng thành thạo các công cụ hỗ trợ dịch và dịch máy, coi chúng là công cụ làm việc.
- Rèn luyện kỹ năng tiếng mẹ đẻ, vì bản dịch hay phụ thuộc rất nhiều vào khả năng viết tiếng Việt.
- Phát triển kỹ năng mềm: giao tiếp, đàm phán, hiểu biết văn hóa, vốn là những thứ máy khó thay thế.
Kết luận
AI không xóa bỏ nghề biên phiên dịch, nhưng đang thay đổi nghề này rất mạnh. Những công việc đơn giản sẽ dần do máy đảm nhận, còn người làm nghề cần dịch chuyển lên những công việc đòi hỏi chuyên môn sâu, trách nhiệm cao và sự tinh tế văn hóa. Với người có năng lực thật và chịu thích nghi, đây vẫn là một nghề có chỗ đứng.
